TECHNIKI PLASTYCZNE - Magdalena Latawska-Honkisz

Zaloguj

TECHNIKI PLASTYCZNE - Magdalena Latawska-Honkisz

Środa , 28 kwietnia  2010 

 

Celem stosowania różnych form wypowiedzi plastycznej jest pobudzanie inicjatywy twórczej, rozwój wyobraźni, pomysłowości, zachęcanie do podejmowania nowych zadań, łączenie różnych technik w jednej pracy do indywidualnych  rozwiązań. ,,Technika to ogół środków i czynności wchodzących w zakres działalności ludzkiej związanej z wytwarzaniem dóbr materialnych...”

Na zajęciach dydaktycznych z plastyki zachęcałam uczniów do poznania i stosowania różnych technik plastycznych. Starałam się zawsze dostosować  technikę do wieku i możliwości manualnych ucznia. Z moich obserwacji wynika, że nie każdy uczeń chętnie maluje np. farbami, jego widzenie świata na dwóch wymiarach kartki nie zawsze go satysfakcjonuje. Umożliwienie pracy w innych technikach  stwarza możliwość  samorealizacji, zaciekawia go i jest pewnym dopingiem do pracy twórczej.

Stosowanie różnych technik uatrakcyjnia zajęcia plastyczne, wzbogaca sposób plastycznej wypowiedzi uczniów.

Wydawać by się mogło, że niektóre techniki z nazwy obco brzmiące takie jak: kirigami, kolaż, kalkograf, origami, frotaż mogą zniechęcać do podejmowania pracy twórczej, wynika to z wyobrażenia dzieci o stopniu trudności danej techniki. Uczniowie jednak wręcz przeciwnie przejawiają zainteresowanie, chęć poznania procesu powstawania prac plastycznych w danej technice. Oczywiście przy omawianiu tego zagadnienia należy wspomnieć, jak techniki umożliwiają przybliżenie pojęć plastycznych, np.: plama ostra, plama miękka, kompozycja, symetria, relief wklęsły, wypukły, faktura, temperatura barw, itp.

 1. TECHNIKI MALARSKIE

Malowanie farbą plakatową na szkle

Łatwo dostępnym i gotowym do ekspozycji szkłem jest antyrama. Przed malowaniem na szkle dobrze jest wykonać projekt kompozycji i opracować go kolorystycznie. Nie zapominamy oczyścić szkła wodą z mydłem lub denaturatem w celu odtłuszczenia powierzchni. Specyfika tej techniki wymaga również kolejności nakładania plam barwnych. Musimy pamiętać aby namalować najpierw wszystkie szczegóły, a na samym końcu to, co jest na najdalszym planie ekspozycji gdyż właściwy obraz będzie odwrócony. I tak np.: malując kolorowego ptaka najpierw namalujemy jego barwne piórka, a następnie po wyschnięciu farby zamalowujemy całego ptaka np. na żółto.

 

Rys. 1 Autor: Piotr Kipiel kl. VI b
 Rys. 2. Autor: Magdalena Schab, kl. V c

Malowanie farbą plakatową z pastą do zębów

 

To bardzo efektowna technika ukazująca na płaskich powierzchniach fakturę, oraz ciekawą kolorystykę, barwy są rozbielone i subtelne. Na talerzyk wyciskamy białą pastę do zębów i mieszamy ją z farbą plakatową. Powstają w ten sposób farby kryjące. Nakładając poszczególne plamy barwne można urozmaicić pracę plastyczną rysując po mokrej farbie, np.: wykałaczką, plastikowym nożykiem, końcem pędzla itp.

Malowanie rurką

 

To następna z moich ulubionych technik malarskich. Rozpoczynamy pracę na wcześniej przygotowanych podkładzie czyli pokolorowanym w plamy barwne lub jednobarwnym. Potrzebne nam będą: rurka do napojów i farby plakatowe. Na kartkę nakładamy pędzlem kleksy rozcieńczonej plakatówki, następnie dmuchając w rurkę przybliżoną do kleksa rozdmuchujemy farbę, można obracać kartkę w różnych kierunkach. Rozdmuchiwana farba tworzy najprzeróżniejsze ślady, z których później można wyczarować konkretne kształty, np.: stwory, kwiaty, ryby itp.

 Rys. 3. Autor: Paweł Gębala, kl. VI a
 Rys. 4. Autor: Karolina Myjkowska, kl. V c Malowanie nitką
 

Potrzebne materiały to farby plakatowe, nici, mulina, włóczka. Ucinamy kawałek nitki dłuższy niż nasza kartka na której będziemy malować. Pędzlem nakładamy farbę na nitkę, kładziemy ją na kartkę papieru, przykładamy drugą kartkę i umieszczamy je w książce w celu „sprasowania”. Następnie chwytamy koniec nici i wyciskając ją wyciągamy poza kartki. W ten sposób powstają fantazyjne, abstrakcyjne kompozycje. Oczywiście można kolejno na tej samej kartce malować kilkoma nićmi o różnych kolorach.

Mokro w mokrym
 

Technika ta pozwala na poznanie pojęcia plama miękka. Kartkę papieru zwilżamy za pomocą pędzla lub gąbki zwykłą wodą. Na mokry podkład nanosimy plamy barwne o konkretnych kształtach: drzewo, dom, kwiaty itp. Rozcieńczone farby wodne (mogą być plakatówki, akwarele) po nałożeniu na wilgotne podłoże mieszają się ze sobą zacierając kontury przedmiotów.

 Rys. 5. Autor: Katarzyna Kuśnierz, kl. VI c
 Rys. 6. Autor: Magdalena Wrona, kl. IV b Malowanie na zmiętym papierze
 

Jest zbliżoną techniką do opisanej powyżej. Po zmoczeniu kartki wodą delikatnie mniemy papier w kulę. Następnie rozkładamy go uważając, aby się nie podarł. Po namalowaniu kompozycji plamy barwne również będą miękkie, ale dodatkowym efektem tej techniki jest specyficzna tekstura papieru. Po wyschnięciu pracy możemy natłuścić ją pastą do podłogi.

Odbijanka symetryczna
 

Malarska technika pozwalająca na zaznajomienie się z pojęciem symetrii. Arkusz papieru składamy na połowę uzyskując osi symetrii. Następnie dość gęstą farbą plakatową malujemy plamę barwną po jednej stronie osi. Składając kartkę odbijamy kolor i kształt po drugiej stronie. Musimy pamiętać, aby szybko odbijać poszczególne plamy, gdyż farba musi być jeszcze mokra. W ten sposób uzyskujemy efektowne symetryczne kompozycje.

 Rys. 7. Autor: Natalia Sobol, kl. V a

2. BATIK

Rys. 8. Autor: Magdalena Schab, kl. V c

Jest bardzo wdzięczną ale i pracochłonną techniką. Stosuje się ją przede wszystkim na tkaninach, lecz również na papierze i drewnie. Ze względu na osobiste zainteresowanie tą techniką opiszę proces powstawania barwnych kompozycji na materiale. Węzę pszczelą i parafinę mieszamy i roztapiamy. Roztopiony wosk nakładamy na płaszczyznę narzędziem zwanym pisakiem lub centingiem (czentingiem). Można też użyć pędzli z naturalnego włosia, stempli wykonanych z metalu, drewna. Barwienie zaczyna się zawsze od tonu najjaśniejszego. Jeżeli chcemy zostawić we wzorze naturalny kolor tkaniny, zabezpieczamy to miejsce woskiem. Następnie farbujemy materiał, np.: w żółtej kąpieli i suszymy. Na wyschniętą tkaninę nakładamy wosk w miejsca, które chcemy pozostawić w żółtej barwie przed następną kąpielą np.: w kolorze brązowym. W ten sposób dzięki długo trwającemu procesowi powstawania batikowych kompozycji dochodzimy do tonów najciemniejszych. Podczas barwienie miejsca zawoskowane załamują się tworząc barwną siatkę (tzw. krakle), co daje piękny efekt przypadkowości. Przy farbowaniu musimy pamiętać o powstających barwach pochodnych ze zmieszania dwóch, trzech podstawowych, np.: żółta i niebieska da kolor zielony, żółta i czerwona – pomarańczowy, czerwona i niebieska – fioletowy. Końcowego efektu barw na tkaninie nie da się nigdy dokładnie przewidzieć ze względu na różnorodne zdolności pochłaniania barwnika przez rozmaite materiały oraz wpływ jednych barwników na drugie.Po „namalowaniu” całej kompozycji musimy ściągnąć wosk z obrazu. Robimy to prasując kilkukrotnie tkaninę, najlepiej przez szary papier.

3. TECHNIKA WYKLEJANKI

Wydzieranka
 

Przed przystąpieniem do wyklejania wydzieranki musimy wykonać projekt naszej kompozycji. Najprościej zrobić to ołówkiem. Wcześniej przygotowujemy sobie różne kolorowe papiery. Wszystkie elementy kompozycji będą wyklejane z kawałków oddzieranego papieru. Następnie naklejamy na kształty zarysowane ołówkiem tak, aby nie pozostawały puste przestrzenie pomiędzy barwnymi elementami. Technika wymaga wielkiej cierpliwości. Od twórcy będzie zależało jakie wielkości będą miały nasze wydzierany elementy. Rys.. Można do wyklejanki użyć również cyrkla lub ostrza nożyczek i na posmarowanym klejem podkładzie przykładać papier kolorowy trzymając go jedną ręką, a drugą –ostrzem cyrkla przyciskać papier. Pociągając papier, zostaje przyklejona do podłoża bardzo maleńka jego część.

Rys. 9. Autor: Justyna Liska, kl. V b
Rys. 10. Autor: Magdalena Schab, kl. VI c

Wycinanka z dziurkowanych papierów

Z kolorowego papieru wycinamy sylwetki, np.: fauny i flory, z których układamy kompozycję. Przed przyklejeniem poszczególnych form do kartki (najlepiej w jednym kolorze) wzbogacamy kształty dziurkując je dziurkaczem lub grubą igłą. Rozmieszczeniem dziurek można podkreślić kształty, zaznaczyć środek, konstrukcję itp. Połową otworu dziurkacza można wycinać brzegi elementów kompozycji.  

Wyklejanka z papierowych wałeczków

 Przystępując do wykonania prac plastycznych tą techniką wykonujemy rysunek (projekt) ołówkiem, najlepiej na cienkiej tekturze. Następnie ucinamy paski bibuły o szerokości 1,5 cm do 2 cm. Każdy pasek zwijamy w wałeczek, skręcając go palcami, które przesuwamy wzdłuż paska. Powstają w ten sposób papierowe sznurki. Oczywiście przed przystąpieniem do wyklejania kompozycji należy przygotować większą ich liczbę o odpowiednich długościach i różnych wcześniej wybranych kolorach. Wybrane fragmenty szkicu smaruje się klejem a następnie wypełnia pole przygotowanymi sznurkami. Przykłada się je gęsto obok siebie równolegle bądź spiralnie. Wykonanie takiej pracy jest czasochłonne, ponieważ należy wykonać ją dokładnie, starannie, estetycznie. Powstała bogata faktura płaszczyzny daje ciekawy efekt.

Rys. 11. Autor: Justyna Ślęzak, Urszula Golecka kl. VI c
Rys. 12. Autor: Karolina Sałek, kl. VI c

Wyklejanka suchymi liśćmi

Do wykonania tej pracy plastycznej o charakterze dekoracyjnym potrzebne będą wysuszone płasko różnorodne liście. Podłoże – cienki karton o barwie jasnej, pastelowej lub takiej, która uwydatni koloryt liści. Przystępując do układania kompozycji możemy przyklejać całe płaszczyzny materiału lub wycinać nożyczkami pożądane kształty. Klej bezbarwny i szybko schnący należy nanosić delikatnie pędzelkiem od spodu liści. Po naklejeniu całości przykrywamy obraz bibułą lub gazetą i lekko obciążamy. 

3. KOLAŻ

Kompozycja z różnych materiałów, tworzyw, przedmiotów wykorzystująca fakturę, dowodząca pomysłowości i bogatej wyobraźni małego twórcy. Przybory, materiały wykorzystane w tej technice to różne gatunki papieru, ścinki tkanin, filc, pasmanteria, skrawki skóry, sznurki, patyczki, kamyki, muszle, suszone elementy flory, cienkie blaszki, druciki, folia aluminiowa itp. W związku z takim bogactwem materiałów podkład musi być twardszy niż do malowania farbami. Analiza zebranych skarbów do kompozycji obrazu pobudza wyobraźnię, podsuwa pomysły i sposób realizacji. Należy pamiętać, że nie możemy użyć nadmiernej ilości tworzyw, ponieważ powstaje bałagan i praca gubi czytelność.

 Rys. 13. Autor: Bartłomiej Koryga, kl. VI b

4. PAPIEROPLASTYKA

Rys. 14. Autor: Praca zespołowa – Koło plastyczne

Papieroplastyka

Papieroplastyka pozwala uczniom zrozumieć wiele zagadnień plastycznych. To przestrzenna technika, której tworzywem jest papier lub cienki karton użyty do kształtowania bryły. Z papieru możemy utworzyć bardzo skomplikowane kształty. Wymaga to jednak wprawy i studiowania tej techniki. Na zajęciach proponuję bardzo proste rozwiązania dające jednak wiele możliwości twórczych. Potrzebne nam będą paski papieru, które wyginamy, zaginamy, sklejamy, i łączymy ze sobą, tworząc różne formy przestrzenne.

Kirigami

 

Jest to pokrewna technika papieroplastyki. Polega ona na naciskaniu, osłabianiu, wyginaniu, załamywaniu płaszczyzn papieru. W technice tej tworzymy również formy przestrzenne i półprzestrzenne. Aby otrzymać pożądaną formę pamiętać również należy, że musimy stosować się do zasad, jakie narzuca ta technika.

Rys. 15. Autor: Aleksandra Pawelec, kl. VI c
Rys. 16. Autor: Sylwia Banaś, kl. V b

Origami płaskie z koła 

Jest techniką rozbudzającą dziecięcą wyobraźnię, sprawność manualną, wyczula uczniów na ład i skupienie, rozwija wyobraźnię przestrzenną. Tworzone kompozycje składające się z poszczególnych modeli koła podlegają określonym zasadom. Aby uczniowie mogli „namalować” papierowy świat, który jest wokół nich, zawszę wykonuję z nimi wzornik pokazujący etapy składania kół, oraz wyklejania poszczególnych elementów.

Od samego małego artysty będzie zależeć, jakie proponowane papierowe płaskie kółka o odpowiednich zagięciach  będą potrzebne mu do stworzenia kompozycji. Origami z koła można zastosować przy tworzeniu obrazów zalepiając całą powierzchnię poszczególnymi modułami. Bardzo atrakcyjnie wyglądają prace plastyczne wykorzystujące tylko niewielkie elementy origami do wykonania kształtów, np.: kwiatka, choinki, zwierzęcia itp.

Rys. 17. Autor: Weronika Breńska, kl. VI c
Rys. 18. Autor: Prace wykonane przez uczniów szkoły SP NR 14 w Tarnowie

Origami z kwadratu

Ciesząca się obecnie wielką popularnością technika polega na wykonaniu przestrzennych form z papieru. Jak pisze Ilse Nimschowski w swojej książce „Dziecinnie proste origami”: ”Udana forma jest nagrodą za wytrwałość w dążeniu do celu, dokładność, kreatywność”.

Istnieje origami jednoelementowe polegające na składaniu docelowego elementu z jednego kwadratu, np.: „piekło-niebo” oraz formy wieloelementowe, w których model powstaje z kilku różnie składanych kwadratów. Origami modułowe – formę docelową montuje się z wielu tak samo złożonych modułów.

Wszystkie wyjściowe płaszczyzny mają kształt kwadratu, i tak jak w technice origami z koła, zaginanie, składanie podlega określonym zasadom. Materiały do wykonania origami są ogólno dostępne. Najpopularniejszy jest papier kolorowy dwustronnie barwiony. Można też użyć ozdobnego papieru do pakowania prezentów.

5. RYSOWANIE NA PAPIERZE ŚCIERNYM

Rysowanie na papierze ściernym

 

Ciekawa i prosta technika polegająca na rysowaniu kredkami woskowymi na papierze ściernym. Najlepiej rysować kredkami o barwach kontrastowych, co podkreśli dynamiczność i wibrację faktury papieru.

Rys. 19. Autor: Elżbieta Dulian, kl. VI b

6. KALKOGRAF

Rys. 20. Autor: Joanna Kipiel, kl. VI a Kalkograf

 

Jedna z technik graficznych, którą jeżeli zastosujemy pewne środki ostrożności możemy stosować na zajęciach nawet z młodszymi dziećmi. Potrzebna jest kalka maszynowa, stare gazety, papiery, żelazko do prasowania. Przystępując do pracy musimy przygotować matrycę, czyli na kartce papieru naklejamy różne papierowe szablony. Można użyć płaskich form origami, cienkich sznurków, koronek, suchych liści itp. Na przygotowaną matrycę kładziemy kalkę maszynową stroną kalkującą ku górze, następnie nakładamy czysty papier, później gazetę (żeby nie pobrudzić żelazka) i prasujemy z ustawieniem na minimalną temperaturę. Po wykonaniu odbitki możemy także zrobić odbitkę negatywową. W tym celu należy ułożyć kalkę stroną drukującą na papier odbitkowy, nakryć ją gazetą i przeprasować. Oddadzą wtedy farbę miejsca niedrukowane. Kalkografy możemy później podkolorować kredkami lub rozcieńczonymi farbami.

7. PŁASKORZEŹBA Z PLASTELINY

Płaskorzeźba z plasteliny

 

Technika rzeźbiarska wykonywana z łatwo dostępnego materiału jakim jest plastelina. Prace będziemy wykonywać na cienkiej sklejce lub tekturze. Podkład do wykonania płaskorzeźby robimy z plasteliny, rozcierając ją na całej powierzchni podłoża. Można mu nadać rozmaitą fakturę palcami, nożem, łyżką, wykałaczką, grzebieniem itp. Następnie z plasteliny toczymy wałeczki, kuleczki i zapełniamy nimi powierzchnię modelowanych kształtów. Można urozmaicić przyklejone formy dekoracyjnymi kropkami, zygzakami, liniami, pieczątkami z dostępnych wokół nas materiałów.

Rys. 21. Autor: Ewa Wieczorkiwicz, kl. VI b

8. ODLEWY GIPSOWE

Rys. 22. Autor: Elżbieta Dulian, kl. VI b Odlewy gipsowe

 

Na płycie pilśniowej lub sklejce, a nawet na złożonej z kilku warstw gazecie formujemy z gliny (można użyć plasteliny) niedużą płytkę kwadratową lub prostokątną o grubości ok. 4 cm. Następnie wygniatamy w niej kształt (może być gotowy), np.: cytrynę, gruszkę, suszone „dary jesieni” itp. Gdy wklęsła płaskorzeźba jest gotowa dolepiamy dookoła wszystkich boków glinianej płytki ramkę o wysokości ok. 3 cm. Malujemy pędzlem całą powierzchnię gliny wraz z ramką olejem lub płynna pastą do podłogi. Rozrabiamy gips z wodą, do jednej części wody dodajemy dwie części gipsu i szybko mieszamy. Powstałą masę wlewamy do wnętrza ramki. Gdy gips zaczyna tężeć, zdejmujemy najpierw ramkę, potem gipsową płaskorzeźbę z glinianej płytki. Wszystko, co było w niej wklęsłe teraz jest wypukłe, Płaskorzeźbę można przetrzeć cienkim papierem ściernym i pomalować według uznania artysty.

 

 Opracowanie:

mgr Magdalena Latawska-Honkisz